Дагъустан Республикада экономика мягькемарун, хуьруьн майишат вилик тухун, гьасилзавай суьрсет артухарун патал са шумуд программа ва проект кьабулнава, кардик акатнава. Абурукай сад «Нетижалу АПК-2016» проект я.
Ана, кьилди къачуртIа, малдарвилин хел (гьам хуьруьн майишатдин карханаяр, гьакIни кьилдин ксарин майишатар вилик тухуниз, гьа са вахтунда, як ва нек гьялунин кIвалах къайдадик кутунизни екез фикир ганва. Проектда къалурнавайвал, ам уьмуьрдиз кечирмишунал неинки хуьруьн майишатдин продукция гьасилзавайбур, гьакIни Дагъустан Республикадин хуьруьн майишатдин ва суьрсетдин министерство, эмменидин министерство ва муниципальный властдин органар машгъул жеда.
Проектда малдарвилин хел вилик тухун патал ишлемишдай пулунин такьатрин чешмеярни тайинарнава: кьилдин ксарин инвестицияр, акъатай харжийрин пай эвез хъийидай бюджетдин субсидияр, кIвалах башламишзавай фермерриз, хзанрин фермайриз гузвай грантар, Россельхозбанкдин кредитдин такьатар.
Пешекарри гьисабзавайвал, «Нетижалу АПК-2016» проект уьмуьрдиз кечирмишуни хуьруьн майишат, кьилди къачуртIа, малдарвал вилик тухуниз куьмек гуда.
Шадвалдай кар я хьи, «Сулейман-Стальский район» муниципальный районда «Нетижалу агропромышленный комплекс» проект уьмуьрдиз кечирмишиз са шумуд йис я. Ида вичин хъсан нетижани гузва. Малдарвилин хел къачуртIа, 2014-йисуз кIвалах башламишзавай 5 фермердикай гьар сада грантар яз 1122 агъзур манат пул къачуна, и такьатар районда малдарвилин хел вилик тухуниз харжна. Грантар къачурбурукай пуд касди ири крчар алай 170 мал маса къачуна. И йисуз районда 2380 тонн як, 12080 тонн нек гьасилна.
2015-йисузни малдарвилин хиле райондихъ хъсан нетижаяр хьана.
Районда менфятлу и хел вилик тухузвай, чпин МТФ-яр кардик квай карханаяр, кьилдин ксарин майишатрани ава: «Горец» ООО, «Сайтар» ООО, «Звезда – Самура» ООО, «Гайвазов Р. М.» КФХ, «Ахмедов Ф. С.» КФХ, «Манатилов М. М.» КФХ ва масабур.
Хуьруьн майишатдин амай хилера хьиз, районда малдарвилин хилени инвесторри кIвалахзава. Абурухъ тарифдин нетижаяр, агалкьунарни жезва. ИкI, Ивигрин хуьре «Манатилов М. М.» лежбервилинни фермервилин майишатда 100 мал хуьдай малдарвилин комплекс ачухнава. Адан кIвачихъ 150 гектар чил галкIурнава. Адакай 130 гектар уьруьшар, 20 гектарни никIер я. КФХ-ди куьгьне ферма туькIуьр хъувуна ва данаяр патал дарамат, 8000 туьк, алафар гьакьдай кьур, малдарриз кIвал эцигнава. Ина нек гьялдай гъвечIи цехни кардик кутунва. Санлай къачурла, инвесторди 12 миллион манатдин кIвалахар авунва.
КФХ-ди Кьасумхуьрел «Эко-нек» тIвар алаз якIун ва некIедин продукция маса гудай туьквен ачухна.
Испикрин хуьрени 150 мал хуьдай кьве ферма эцигнава, Кьулан СтIалдал виликан кьве ферма туькIуьр хъийизва, «Арал» участокда кьве ферма туькIуьр хъувунва, «Сайтар» ООО малар куькарунал машгъул я.
2014-йисуз «Сайтар» ООО-ди Калмыцкий ва Краснодарский жинсерин 120 мал къачуна. Ина балкIанчивални вилик тухузва. ООО-да малар тукIвадай чка ва як гьялдай цех эцигдай фикирни ава.
КIвалах икI тешкилуни хуьрерин туьквенрай, базаррай чкадал гьасилнавай якIун консервияр, нек маса гудай мумкинвал яратмишнава.
«Нетижалу АПК-2016» проект уьмуьрдиз кечирмишуни районда малдарвал мадни вилик тухуниз куьмек гуда.
ДР-дин хуьруьн майишатдин ва суьрсетдин министерстводин сайтда ганвай «Нетижалу АПК-2016» проектда хуьруьн майишат вилик тухунин маса рекьерни къалурнава. ИкI, «Консервиярдай промышленность вилик тухун» хиле Кьасумхуьруьн консервиярдай завод йиса 6 миллион шартIунин банка ичерин сокар гьасилдайвал реконструкция хъувун къалурнава. Ана къейдзавайвал, и кIвалахар 20I6-йисан апрелдин вацралай октябрдин вацралди «Юдас» ООО-ди кьиле тухун лазим я.
Кьасумхуьруьн консервиярдай заводдикай рахадайла, чаз ихьтин са кардикайни лугьуз кIанзава. И завод гележегда кардик кутунин бизнес-план гьеле 2014-йисуз туькIуьрнай. Мадни, Дагъустан Республикадин Кьилин «Нетижалу АПК» проектдин бинедаллаз завод реконструкция хъувун патал кIвалахар 2015-йисуз тухун, сифте нубатда ана сокар хкуддай цех кардик кутун лазим тир. И кIвалах тухун патал жавабдарвал ДР-дин хуьруьн майишатдин ва суьрсетдин министерстводин, промышленностдин, алишверишдин ва инвестицийрин министерстводин ва «Юдас» ООО-дин хиве тунвай. Ремонтрин кIвалахар кьиле тухуз башламиш-натIани, алатай йисуз заводдиз агьалийривай емишар ва салан майваяр кьабулдай мумкинвал хьанач.
«Нетижалу АПК-2016» проект уьмуьрдиз кечирмишун ДР-дин Кьилин ва Гьукуматдин гуьзчивилик ква. Гьавиляй умуд кутаз кIанзава хьи, алай йисуз Кьасумхуьруьн консервиярдай завод реконструкция хъувунин кIвалахар графикдин бинедаллаз кьиле фида.
Районда чилел зегьмет чIугвазвайбур датIана кIеве твазвай месэла сад я: гьасилай продукция маса гудай чка гьат тавун.
Чаз алава хъийиз кIанзава хьи, райондин руководстводихъ Кьасумхуьрел хуьруьн майишатдин суьрсет кьабулдай ва маса гудай СПОК ачухдай, майваяр ва емишар хуьдай имарат эцигдай фикирни ава.
Рехъ физвай касди атIуда, лугьузва бубайрин мисалда. Республикада 2016-йис патал агропромышленный комплекс вилик тухунин проект кьабулнава, кардик кутунва, райондани АПК вилик тухун патал муниципальный программа уьмуьрдиз кечирмишзава. Са рахунни алачиз, абуру вичин хъсан нетижани гуда.
Хазран Кьасумов.
Шикилра: «Эко-нек» туьквендин винел патан акунар; районда гьасилзавай якIун продукция.
