Вилерин чапрасвал инсан са чкадиз килигзавайла, вилер са маса патахъ килигуналди, чир жеда.
Им неинки косметикадин жигьетдай нукьсан я, ам гьакI вилерин вири къурулуш къайдасуздаказ вилик финин, акунин бажарагъвал зайиф хьунин, кьатIунун къайдасуз хьунин начагъвални я. Са бязи вахтара вилерин чапрасвал авайди хьиз аквада: таза аялдин нерин тар гьяркьуьди хьуниз килигна адан вилер сад-садаз мукьва авайвиляй чапрасзавайди хьиз аквада, амма гьакъикъатда адаз чапрасвал авайди туш. Аялдин скелет къвердавай мягькем хьунихъ галаз алакъалу яз вилерин вилик квай мензил артух жезва, нерин тар гуьтIуь. Ихьтин дуьшуьшда вири аялар чIехи хьунихъ галаз санал кьиле физва. Амма ам тапанд яни, тахьайтIа гьакъикъиди - вилерин духтурдивай (окулистдивай) тайинариз жеда.
Вилерин чапрасвал хьунин себебрикай сад ам тухумдай ирс яз (эгер ам багърийрик кваз хьайитIа) атун я. ГьакIни вилерин къурулушда са нукьсан хьунихъ, дишегьли кIвачел заланзавай вахтунда жуьреба-жуьре зегьер квай шейэр тIуьнатIа хьунихъ, гьакIни залан инфекционный ва неврологический начагъвилерихъ галазни алакъалу яз жеда.
Идалайни алава яз, бедендал виниз тир ифин хьуни, физический ва психический хасаратвилери (травмайри) и начагъвал арадал атуниз куьмек гун мумкин я. Вилерин чапрасвал арадал атунин хаталу группадик патология аваз хайи ва гьакIни вахт жедалди хайи аялар акатзава. Абурун гьал сифтедай хайидалай гуьгъуьниз, ахпа 2 вацралай, 6 варз ва са йис тамам хьайила ахтармишда.
Вилерин чапрасвал аватIа чирун патал махсус офтальмологиядин ахтармишунар кьиле тухуда. Чапрасвал сагъарун саналди (комплекснидаказ) кьиле тухуда. Амни консервативный терапиядикай ва хирургический къайдада сагъаруникай ибарат я. Адан консервативный паюник вилерин акунин бажарагъвал хъсанарунихъ рекье тунвай къайдаяр акатзава.
Ахтармишунрин нетижайрин бинедаллаз аялдиз талукь тир айнаяр кхьида. Са бязи вахтара абуру чапрасвал тамамвилелди сагъар хъийизва.
Мадни алава яз аялди зайифзавай виликай гзаф менфят къачун патал адан сагъзавай вилел гьар юкъуз тайин вахтунда пек эцигда. ГьакIни махсус тадаракрал ультразвуковой, лазерно-магнитотерапиядин, электростимуляциядин комплексный упражненийрикай менфят къачуда.
Хирургия и начагъвал сагъар хъувунин паярикай (этаприкай) сад я. Хирургиядин къайдада сагъар хъувун чапрасвал гьи гьалда аватIа, гьадалай гзаф аслу я, яни начагъдан акунин бажарагъвилин гьалдихъни еке метлеб ава. Оперативный къайдада сагъар хъувунин хъсан вахт 3-7 йисан яш я. Аял школадиз фидалди вил операция авун меслят къалурзава.
Аялдиз вилерин чапрасвал тахьун патал акунин бажарагъдин хатасузвал хуьнин техникадин агъадихъ галай къайдайрал амал ая:
- аялдин 3 варз тамам жедалди адаз телевизор къалурмир;
- 3-4 йис хьайила адав 20 декьикьадилай, 5-6 йис хьайилани 30 декьикьадилай виниз вахтунда телевизордиз килигиз тамир;
- 4 йисалай кIелиз-кхьиз чириз алахъмир;
- 7 йис тамам жедалди школадиз ракъурмир;
- компьютердихъ галаз фад танишарун аялдин вилер ва гьакIни нервный система патал хаталу я.
И начагъвиликай хуьн патал адан сифтегьан лишанар малум жезамазди диде-бубади вилерин духтурдиз лугьун герек я.
