9-майдин югъ чи Ватан патал пакди яз жеда ва инсанри гьамиша 1945-йисан Май рикIел хкида. Вич зурба къурбандрихъ галаз алакъалу яз хьайи чIехи рехъ гьа и йисан майдин йикъара атIана куьтягьна.
Инсанар яз чи буржини ихьтинди я, сада- садаз сувар мубаракдайла исятда чахъ галамачирбур, дяведа телеф хьайибур гьамиша рикIел хвена кIанда.
Г.К.Жуков, Советрин Союздин маршал.
Ватандин ЧIехи дяве. ЧIулав къуватри адак цIай кутур йикъалай инихъ ингье мукьвара 70 йис тамам жезва. Йисар къвез физ, гьикьван вакъиаяр тарихда гьатайтIани, фашизм дарбадагъ авунин карда Советрин Союздин халкьари къалурай игитвал, тупламишвал, сада-садаз куьмекун ва дяведи чIукIурай халкьдин майишат са куьруь вахтунда гуьнгуьна хтун инсаниятдин рикIелай садрани алатдач. Чи халкьарин арада чIехи дуствилин, интернационализмдин гьакъикъи принципар мягькем кьунин марифатдин тежрибадиз мад ва мад сеферда фикир хгун, цIийи девирдин муракаб шартIара абур мад виревирд хъувун гзаф важиблу я.
Дуьньядин тарихда ахьтин вакъиаяр ава хьи, вахтар алатуникди абурун метлеб тIимил жедач ва абур рикIелайни фидач. Ахьтин вакъиайрин арада гитлерчийриз акси коалициядин уьлквейри Дуьньядин кьвед лагьай дяведа Германиядин ва адан союзникрин винел къазанмишай гъалибвили кьетIен чка кьазва.
Ватандин ЧIехи дяве чи халкьарин уьмуьрда лап агъур имтигьан хьана. СССР-дал хиянаткарвилелди вегьей Гитлеран Германияди Яру Армия са куьруь вахтунда кукIварунин, Советрин Государство терг авунин, кьилинди лагьайтIа, чи государстводин агьалияр гзаф кьадар къирмишунин ва адан халкьар вичин лукIвилик кутунин мурадар эцигнавай. Фашистрин Германиядин патал Италия, Румыния, Венгрия, Финляндия алай. Чи сергьятрин патав Япониядин Квантунский армияни акъвазнавай. Ам Советрин уьлкведал гьар гьи декьикьада хьайитIани гьужум ийиз гьазур тир.
Малум тирвал, РагъакIидай пата Европадин са жерге уьлквеяр къачуна, 1940-йисан гатуз Германиядин генеральный штаб Советрин Союздихъ галаз дяве авунин план туькIуьрунив эгечIна. И инсафсуз «Барбаросса план» 1941-йисан 22-июндиз кьилиз акъудунив эгечIна.
Германиядин кьушунар ва женгинин техника гегьенш фронтда аваз чи сергьятрихъ ахмиш хьана, хабарсуздаказ чи уьлкведал вегьена. Фашистрин самолетри чи погранзаставайрал, аэродромрал, ракьун рекьерин станцийрал, шегьеррал ва хуьрерал бомбаяр вегьез башламишна.
ИкI. Советрин инсанрин ислягь зегьмет кьатI, Ватандин ЧIехи дяве башламиш хьана. Ватандин азадвал ва аслу туширвал патал Советрин халкьар, гъиле яракь кьуна, вири сад хьиз къарагъна.
Дуьньядин кьвед лагьай дяведиз 61 государство чIугунвай, 110 миллион касди яракь гъиле кьунвай. Гьа и девирда виридалайни гзаф ивияр экъична, инсафсуз ва зурба ягъунар кьиле фена. Советринни Германиядин фронт дуьньядин кьвед лагьай дяведин кар алай фронт тир. Гьа и фронтда Вермахтдин сечме 607 дивизия кукIварна, фашистрин блокдин 70 процентдилай виниз женгинин техника, аскерар тергна.
Дяведин сифте девир чи кьушунриз гзаф четиндиз акъвазна. Гьам техникадал, гьамни кьушунрин кьадардал гьалтайла еке артуханвилер авай фашистри са къатда виликди гьужумзавай ва 1941-1942-йисара Москвадив, Сталинграддив ва Кавказдин дагъларив кьван агакьна.
Ватандин ЧIехи дяведи чи инсанрин тешпигь авачир хьтин дурумлувал, ватанпересвал, викIегьвал, кьегьалвал къалурна.
Гитлеран Германия ва адан гъилибанар кукIварунин карда СССР-ди кьилин роль къугъвана ЧIехи Гъалибвал къазанмишдай мумкинвал гайи кьилин шартIни чи уьлкведин халкьарин садвал, дуствал яз гьисабиз жеда. Душман кукIварун патал чи военоначальникри чпин вири къуватар эцигна, аскерри, офицерри, партизанри, подпольедин иштиракчийри лап еке кьегьалвилер къалурна, далу патан зегьметчийри йиф- югъ талгьана фронт патал гьакъисагъвилелди кIвалахна.
Рейхстагдал ЧIехи Гъалибвилин пайдах хкажайдалай инихъ 66 йис алатнава. Гьа икI, Гитлеран фашизмдин аксина 1418 юкъузни йифиз давам хьайи, вичин чIехивилел ва инсафсузвилел гьалтайла тарихда мад акун тавур хьтин дяве куьтягь хьана. Амма чапхунчийрин чIуру ниятар кьилиз акъатнач. Абур кукIварна. Гьа идакайни ХХ асирдин кьилин вакъиа хьана.
Ватандин ЧIехи дяведа виликан Советрин Союздин вири миллетрин ва халкьарин векилри къвал- къвала аваз душмандин аксина женг чIугуна. Дяведин фронтра къалурай кьегьалвилерай 11 агъзурни 600-далай виниз ксар Советрин Союздин Игитвилин чIехи тIварцIиз лайихлу хьана.
Ватандин ЧIехи дяведин йисара, вири уьлкведа хьиз, Дагъустандани гзаф кьадар агьалияр гуьгьуьллудаказ армиядин жергейриз физ хьана. Дяведин анжах сифтегьан пуд йикъан къене армиядин жергейриз гуьгьуьллудаказ тухун тIалабзавай дагъустанвийрин 3350 арза агакьна. Гуьгьуьллудаказ фронтдиз физ кIанзавайбурун арзаяр виринрай неинки дяведин эвел кьилера, гьакIни ам куьтягь жедалди агакьиз хьана.
Ватандин ЧIехи дяведа 198 агъзурдалай виниз дагъустанвийри, гьа жергедай яз 3930 кас чи районэгьлийрини иштиракна. Абуру Ватан лайихлудаказ хуьнни авуна, дяведин вири фронтра кьегьалвилелди женг чIугуна. Абурукай 1832 кас элкъвена хтанач, хейлинбуруз гьукуматдин виниз тир наградаяр гана.
Дагъустандин вири халкьарин векилар тир агъзурралди кьегьал рухвайриз женгинин орденарни медалар гана, 59 кас дагъустанвияр Советрин Союздин ва Россиядин Игитвилин виниз тир тIварцIиз лайихлу хьана, 7 касдикай Баркалладин вири пуд дережадин ордендин сагьибар хьана.
Ватан патал женгера телеф хьайи 80 агъзур касдилай виниз чи ватанэгьлийрин тIварар Вирисоюздин РикIел хуьдай ктабда кхьенва.
9- май чи уьмуьрдин кьетIен жуьредин рикIик гъалаба кутадай югъ я. И сувар чи Ватандин Гъалибвилин тарихда къизилдин гьарфаралди кхьенва ва ам чи тарихда ислягьвилин сувар яз акьулдин ва ватанпересвилин къуватри чапхунчивилин къуватрин винел гъалибвал къазанмишай сувар яз гьатнава.
Гъалибвал къазанмишун чаз гьакъикъатдани гзаф багьаз акъвазна. Чи уьлкведин халкьар къирмишунин жигьетдай гитлеровчийрин акьалтIай инсафсуз планар тахьай мисал авурди вуж ятIа, акьалтзавай несилриз чир хьун лазим я. Жуван тарих чиз, адал къимет эцигиз алакьуник марифатдин жигьетдай зурба къуват ава. Чи къенин уьмуьр накь башламиш хьайиди туш, амма чи гележегдин бинеяр къе кутазвайди я. Гележег фикирда аваз чна фашизмдиз акси женгера кьегьалвилер къалурай Ватандин баркаллу рухваяр ва рушар эбеди яз рикIера хуьн лазим я.
Алай вахтунда виринра армиядиз къуллугъиз физ кIанзавайбурун кьадар гзаф хьанва. Чна Россиядин Яракьлу къуватриз савадлу пешекарар рекье твазва. Чи бубайрин къазанмишунар, чи уьлкведин аслу туширвал хуьн, акьалтзавай несил ватанпересвилин руьгьдаллаз тербияламишунин кардизни кьетIен фикир гузва.
1-апрелдилай жегьилар армиядин жергейриз рекье тунин призыв башламиш хьанва. Тапшуругъдин бинедаллаз 100 касдив агакьна жегьилар армиядиз рекье твада. Армиядин жергейра къуллугъ авуникай кьил къакъудзавайбур чи районда авач.
Ватандин чIехи дяведин йисара уьлкведин аслу туширвал пехъи душмандикай хвейи вири Советрин инсанриз, Гъалибвилин югъ къаршиламишун кьисмет тахьайбуруз, къени чи жергейра авайбуруз, акьалтзавай несилар ватанпересвилин руьгьдаллаз тербияламишуник чпин пай кутазвайбуруз чна кьил агъузна икрам ийин.
Квез ЧIехи Гъалибвилин сувар мубаракрай, квехъ мягькем сагъламвал, хушбахт ва ислягь уьмуьр хьурай, гьуьрметлу районэгьлияр!